Sự chuyển mình trong nông nghiệp của Việt Nam cho thấy các thị trường mới nổi hoàn toàn có thể trở thành những quốc gia dẫn đầu toàn cầu về xuất khẩu nếu có chiến lược đúng đắn. Bằng cách kết hợp tự do hóa thương mại, chuỗi giá trị vững mạnh, chế biến hiện đại, tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt và khả năng tiếp cận tài chính thuận lợi, Việt Nam đã xây dựng được một hệ sinh thái xuất khẩu có sức cạnh tranh cao trong các lĩnh vực cà phê, gạo, thủy sản và cây trồng có giá trị cao.

Các nhà xuất khẩu thực phẩm và nông sản ở châu Á và châu Phi sở hữu tiềm năng sản xuất vô cùng lớn, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn bị kìm hãm bởi các rào cản tài chính và vận hành kéo dài. Khoảng trống vốn lưu động ngắn hạn, các khoản vay có chi phí cao hoặc không phù hợp, rủi ro tỷ giá và thanh toán, chi phí tuân thủ ẩn giấu cùng hạ tầng yếu kém đều cộng hưởng làm hạn chế quy mô hoạt động, giảm biên lợi nhuận và khiến doanh nghiệp tiếp tục xuất khẩu nguyên liệu thô thay vì các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Những thách thức này không chỉ tác động đến từng doanh nghiệp mà còn dẫn đến mất thu nhập của nông dân, giảm cơ hội việc làm ở nông thôn và làm chậm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu quốc gia.

Nông dân quy mô nhỏ tại các quốc gia đang phát triển sản xuất phần lớn các loại lương thực thiết yếu như ngô, lúa, kê và lúa miến, tuy nhiên đa số vẫn chưa được hội nhập hiệu quả vào các chuỗi giá trị nông nghiệp có tổ chức. Việc tiếp cận hạn chế với dịch vụ khuyến nông, mô hình hợp tác xã còn yếu, thiếu cơ sở hạ tầng sấy và lưu trữ, cùng sự phụ thuộc vào các thương lái phi chính thức khiến giá bán tại cổng trang trại ở mức thấp và thu nhập của nông dân luôn bấp bênh. Bài viết phân tích toàn diện các rào cản then chốt như biến động giá cả, năng lực thương lượng hạn chế, thiếu hệ thống phân loại và tiêu chuẩn chất lượng thống nhất, khó khăn trong vận chuyển, cũng như khả năng tiếp cận đầu vào sản xuất và nguồn tài chính chi phí hợp lý còn hạn chế. Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra rằng biến đổi khí hậu, suy thoái đất đai và tổn thất sau thu hoạch tiếp tục làm suy giảm sức cạnh tranh của nông dân.